Wystawa Raj nieutracony, czyli o ogrodach

Wystawa ukazuje rolę ogrodów w kulturze europejskiej w ujęciu estetycznym i filozoficznym – począwszy od wyobrażeń rajskiego ogrodu, poprzez ogrody jako miejsca szczególne, aż po wyjaśnienie symboliki ogrodu i jego elementów. Równocześnie wystawa ma na celu przybliżenie zjawiska śląskiej i polskiej plastyki nieprofesjonalnej, charakterystycznego ale bardzo złożonego elementu kultury egalitarnej, obejmującego między innymi sztukę naiwną, sztukę intuicyjną jak i outsider ar. Służący za kanwę wystawy ogród w tradycji i zbiorowej wyobraźni odbierany jest jako miejsce magiczne, miejsce będące zarazem kolebką rodzaju ludzkiego, jak i obiecaną arkadią. Nic zatem dziwnego, że jako tak pojęta przestrzeń metafizyczna posiada bogatą symbolikę odnoszącą się do bardzo wielu obszarów ludzkiego życia i tożsamą w wielu kulturach. Rozbudza także wyobraźnię i często staje się tematem dzieł plastycznych. Scenariusz wystawy oparty został przede wszystkim na prezentacji najbardziej znanych twórców samorodnych, zarówno tych związanych ze Śląskiem, jak i najciekawszych autorów reprezentujących inne regiony Polski. Pokazane zostaną zatem inspirowane zainteresowaniami teozoficznymi ogrody wyobraźni Teofila Ociepki, przepełnione symboliką dalekiego wschodu ogrody miłości Erwina Sówki. Ponadto pokazany będzie ujęty w bajkowej stylizacji cykl ogrodów przepełniony symboliką o głębokiej wymowie filozoficznej, których autorem jest najwybitniejszy polski grafik intuicyjny – Jan Nowak. Nie zabraknie także przedstawień ogrodów przydomowych, miedzy innymi tych charakterystycznych dla katowickiego osiedla Giszowiec, które zgodnie z zamierzeniem projektantów już na początku XX wieku spełniało postulaty architektonicznego „miasta-ogrodu”, a którego niezrównanym dokumentalistą był mieszkający tam malarz Ewald Gawlik. O ogrodzie jako miejscu świętym, miejscu spotkania z bogiem, miejscu objawień opowiadać będą między innymi obrazy Marka Idziaszka i Marianny Wiśnios. Wystawa ta jednak nie byłaby pełna, gdyby nie prezentowała prac najsłynniejszego polskiego piewcy ogrodów – Bazylego Albiczuka mieszkającego w Dąbrowicy Małej. Mamy nadzieję, że ukazując fenomen ogrodu, odnosząc się zarówno do jego archetypu, jak i jego roli w życiu człowieka przez pryzmat wyobraźni twórców posługujących się często odmienną od sztuki wysokiej estetyką, uda nam się rozbudzić zarówno zainteresowanie bogactwem zjawiska plastyki nieprofesjonalnej w Polsce, jak i skłonić do zadumy nad pięknem otaczającej nas przyrody.